Gürcistan ve Gürcistan Tarihi
İsmail Kahraman
Gürcistan (Gürcüce: საქართველო/Sakartvelo; Gürcüstan olarak da yazılır), Karadeniz’in doğu kıyısında, Güney Kafkasya’da yer alır. Tam adı Gürcistan Cumuhuriyeti’dir. Eski Sovyet cumhuriyetlerinden biri olan Gürcüstan’ın kuzeyinde Rusya, güneyinde Azerbaycan, Ermenistan ve güneybatısında Türkiye yer alır. Ülkenin batı sınırını Karadeniz belirler.
Eski çağlar
Gürcüstan’da ilk insanın bir milyon sekiz yüz bin yıl önce yaşamış olduğu ortaya çıktı. Dmanisi’deki buluntu Avrasya’daki en eski tarihli buluntudur. Erken Bronz Çağında Gürcistan’da Kura-Aras kültürü (yerleşim yerlerin çoğu bu iki ırmak arasında yer aldığı için bu adla anılmaktadır) yayıldı. Bu dönemde tarım iyice gelişti. O dönemde toprağın sürülmesinde öküzden yararlanılıyor, ürün de orakla biçiliyordu. Metalbilim ayrı bir zanaat dalı haline geldi. Yunanlılara göre demir dökümcülüğünü Gürcülerin ataları bulmuştu. (ilk kurganlar Trialeti’de bulunmuş ve bundan dolayı bu kültüre bu ad verilmiştir). Geç Bronz Çağında Doğu Gürcü (Kartveli) ve Datı Gürcü kültürleri daha da gelişti. ilk Gürcü (Kartveli) siyasal birliği, Gürcistan'ın güneybatı kesimindeki Tao ilinde yerleşik ve Yunanlıranın Taohiler dediği Diaohiler (Diaeniler) kurdu. Gürcü boylarının oluşturduğu ikinci siyasal birlik ise Kolha (Kolhis) idi. Kolha,Yunan mitolojisinde Medeia'nın yurdu,Argonotların varmayay çalıştığı yerdi ve Karadeniz'in doğu kıyılarında bulunuyordu. Sonraki dönemlerde Gürcüstan'da pek çok küçük devlet kuruldu. Bunlardan en önemlisi, Mtsheta kentini başkent edinen Kartli (İberia) idi. Bu devletin kurucusu Kral Parnavaz'dı.Batı Gürcistan'daki Kolha, önce Pontus devletinin, sonra Roma İmparatorluğu'nun egemenilğine girdi.Romalılar ardından Kartli topraklarını da ele geçirdiler.
Demografi
Gürcistan’ın bugünkü nüfusu 4.677.401’dir (2005 tah.). Bu nüfusun çoğunluğunu, yaklaşık % 83.8’le, kendi dilinde Kartveli olarak adlandırılan Gürcüler oluşturur. Azerbaycan Türklerinin bu nüfus içindeki oranı % 6.5 (İhtimal olunan rakamsa 500.000-dir), Ermenilerin % 5.7, Rusların % 1.5’tir (Ruslarin çoğunluğu bağımsızlık ilanından sonra Gürcüstan’dan göç etmiştir). Abhazya’daki Abhazlar ve Güney Osetya'daki Osetler, fiilen ayrı yaşamaktadırlar. Ama Gürcistan’ın başka bölgelerinde de yerleşik olan Osetlerin genel nüfusa oranı % 2.5, Abhazların oranı ise % 1.8 kadardır. Kartveli grubu içinde sayıları yaklaşık olarak 1 milyon olan Megreller ve 150.000 civarında olanSvanlar ülkenin batı ve kuzeybatı bölümlerinde yaşamaktadırlar. Türkiye sınırına yakın bölgede, az sayıda Laz yaşamaktadır. Lazlar, farklı dillerine rağmen etnik ve kültürel olarak Gürcülere yakındır. Bunların dışında ülkede küçük gruplar olarak, Asuriler, Yunanlılar, Kürtler, Yahudiler ve Ukraynalılar yaşamaktadır. 1992’deki savaşta, Rusya’nın desteklediği Abhaz ayrılıkçı yönetimi 250.000 kadar Gürcüye etnik temizlik uygulayıp Abhazya'dan sürmüştür.
Ekonomi
Sovyetler Birliği'nin dağılması Gürcistan ekonomisi üzerinde olumsuz bir etki yaratmış ve oldukça istikrarsız bir yapı ortaya çıkmıştır. Hammadde, enerji ve diğer endüstri ürünlerinin pazarlandığı diğer Cumhuriyetlerle arasındaki bağların ortadan kalkması Gürcistan ekonomisini olumsuz etkilemiş, bireysel gelirlerde, tarımsal ve sanayi üretiminde, turizm gelirlerinde önemli düşüşler yaşanmış, enflasyon ve işsizlik önemli ölçüde artmıştır.
1991'de bağımsızlığını kazandıktan sonra Gürcistan'daki ekonomik durumunun oldukça istikrarsız olduğu gözlenmiştir. Bağımsızlığın ilk yıllarında, yüksek enflasyon, sanayi ve tarım ürünleri üretiminde azalma, ülkeye gelen turist sayısında düşüş ve işsizlik oranında artış görülmüştür. Bağımsızlığın ilan edilmesinden 1995 yılına kadar geçen sürede Gürcistan'ın GSYİH'sı her yıl azalan bir seyir izlemiştir.
1995 yılında başlatılan Ekonomik istikrar programlarının başarıyla uygulanması sonucunda, Gürcistan ekonomisinde gözle görülür bir düzelme kaydedilmiştir. 2003 yılında Gürcistan’daki GSYİH 8,465 milyar Lari’ dir.
Gürcistan'da serbest pazar ekonomisinin kurum ve kuruluşlarıyla tesis edilme çalışmalarının başlatılmasından bu yana özel sektörün GSYİH'deki payında artış eğilimi görülmektedir.
Ulusal Mücadele ve Bağımsızlığın İlanı
Gürcistan’da ulusal harekete, Pirveli Dasi (Birinci Grup) olarak adlandırılan edebi ve toplumsal hareketin kurcusu sayılan İlia Çavçavadze önderlik etti. Noe Jordania ile Karlo Çheidze’nin öncülük ettiği Marksist Sosyal Demokrat Parti de önemli hareketlerden biriydi. Bu partiye zamanla Menşevikler egemen oldu. 1917 Devrimi’nden sonra, 26 Mayıs 1918’de Gürcistan bağımsızlığını ilan etti. Almanya’nın korumasına giren ülkede Noe Jordania başkanlığında bir hükümet kuruldu.
Birinci Dünya Savaşı sonunda Almanya ve müttefikleri yenilince İngilizler Gürcistan’ı işgal etti. Gürcistan, savaş sonrasında Paris Barış Konferansı’na katıldı ve bugünden daha geniş sınırlarıyla 22 ülke ve Milletler Cemiyeti tarafından tanındı. Ancak Bolşevik] Rusya’nın tehdidi altındaydı.Buna karşın Mayıs 1920’de Moskova yönetimince de tanındı. Buna karşın Gürcü asıllı Stalin ve Orconikidze’nin yönetimindeki Kızıl Ordu, Gürcistan’ı işgal etti ve Mart 1921’de ülkenin bağımsızlığına son verdi.Tiflis’te Bolşevik yönetimi kuruldu. Gürcistan, Transkafkasya Sovyet Federe Cumhuriyeti’ne bağlandı. Bunun üzerine 1924’te geniş çaplı bir halk ayaklanması başladıysa da Sovyet yönetimince kanlı biçimde bastırıldı.1936 Anayasası uyarınca Gürcistan Sovyet Sosyasit Cumhuriyeti kuruldu ve Gürcistan,Sovyetler Birliği’nin 15 cumhuriyetinden biri oldu.Daha sonra Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile birlikte federal devlet kurdu.Stalin döneminde ise Abhazya'nın statüsü kaldırılarak Gürcistan Sosyalist Cumhuriyetine bağlandı ve Sibirya'ya sürülen Abhazların yerine Gürcüler yerleştirildi.
Rusya’nın Ülkeyi İlhakı
Osmanlıların 1453’te İstanbul’u ele geçirmelerinin ardından Gürcistan’ın Avrupa ile bağları koptu ve Osmanlı Devleti ile İran arasında sıkışıp kaldı. Batıdan Osmanlı, doğudan İran ordularının saldırılarına uğradı. Zaman zaman Osmanlı Devleti ile İran arasındaki savaşlara sahne oldu. Osmanlılar, 16. yüzyılda Gürcistan’ın güneybatı kesimini ele geçirerek bu topraklara Çıldır Eyaleti’ni kurdular. Osmanlı orduları, 1510’da İmereti Krallığı topraklarına da girdi ve krallığın başkenti Kutaisi’yi ele geçirdi. Ardından İran şahı I. İsmail Kartli topraklarını yağmaladı. Osmanlılar 1578’de Tiflis’e girdiler ve böylece Gürcistan’ın batısı Osmanlıların, doğusu İran’ın denetimine geçti. Kral II. Erekle (1744-1798), Kartli ve Kaheti krallıklarını birleştirerek Gürcistan’ın doğusunu bütünleştirdi. Bu arada İmereti kralı I. Solomon da İmereti’den Osmanlıları çıkardı.
İran’ın saldırılarından kurtulan II. Erekle, bu kez Dağıstan’ın Müslüman kabilelerinin saldırılarına uğradı. Bunun üzerine 1783’te Rusya ile Georgiyevsk Antlaşması’nı imzaladı. Bu antlaşmayla Rusya, Gürcistan’ın toprak bükünlüğünü ve sınırlarını koruma altına alıyordu. Ne var ki buna karşın İran saldırıları sürdü ve Rusya bu saldırılara karşı sessiz kaldı. İranlılar 1795’te Tiflis’e kadar ilerleyip kenti yakıp yıktılar. Ruslar, 1801’de krallığa son verip Kartli ve Kaheti’yi ilhak ettiler. İlki 1804’te çıkan pek çok halk ayaklanmasını kanla siçimde batıran Rusya, 1801-1864 arasında Gürcistan’ın diğer bölgelerini de ele geçirdi. Poti ve Batum limanları ile Gürcistan’ın güneybatısı kesimi bir süre daha Osmanlı yönetimi altında kaldı. Ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Ruslar bu bölgeleri de ele geçirdiler. Bu savaş sonrasında Gürcistan, tamamen Çarlık Rusya’sının bir parçası haline geldi.
Sovyet Dönemi
Sovyetler Birliği’nin glastnost ve prestroyka hareketi ile birlikte dağılma sürecine girmesinin ardından, Gürcistan`da 1990 yılı başından itibaren güçlü bir bağımsızlık hareketi başlamıştır. Bu süreç içinde Gürcistan Yüksek Sovyeti`nce, 1921 Gürcistan-SSCB Anlaşması ile 1922 Birlik Anlaşması’nın geçersizliğini ilan eden kararlar alınmış ve 31 Mart 1991 tarihinde Ülke genelinde referanduma gidilmiş,9 Nisan 1991 tarihinde Gürcistan parlementosu ülkenin bağımsızlığını ilan etmiştir.
Gürcistan bağımsızlık süreciyle birlikte kendisini iç çatışmaların ortasında bulmuştur.Stalin döneminde Gürcistana bağlanan ve Gürcü nüfusla doldurulan Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra bağımsızlığını ilan eden Abhazya ile Güney Osetya'nın bağımsızlığını tanımayan Gürcistan, bu ülkelerinlerin kendine bağlılığını korumak için askeri müdahaleye başvurmuştur. Bugün Abhazya ve Güney Osetya tam bağımsız ve demokratik iki cumhuriyet olmasına karşın hukuken Gürcistana bağlı özerk cumhuriyetlerdir.
Sovyet Döneminin Sonu ve Bağımsız Gürcistan
1991 yılı Mayıs ayında Zviad Gamsahurdia halkın %86,5 oyu ile yeni kurulan Cumhuriyetin Başkanı olmuştur. 21 Aralık 1991 tarihinde başlayan iç çatışmalar,6 Ocak 1992 de Zviad Gamsahurdia’nın ailesi ile birlikte Ülkeyi terk etmesiyle son bulmuştur. Ekim 1992’de yapılan seçimler sonucunda Eduard Şevardnadze Devlet ve Parlemento Başkanı seçilmiştir. 2004 yılında yapılan son seçimler sonucunda meydana gelen Gül Devrimi ile birlikte Miheil Saakaşvili Devlet Başkanlığı görevini üstlenmiştir.
GÜRCİSTAN G. OSETYA SORUNU ve SAVAŞI
Gürcistan Sovyetlerden hiç bir zaman gerçekten özgürlüğünü tam alamadı sadece almış göründü bu durum o kadar vahim haller aldıki artık SSCB yıkıldıktan sonra ruslar halen kendilerini asyanın hakimi ve sahibi olduğunu iddia ediyorlardı başkaldıran oldumu savaşıp can ve canlar alıyor savaşma bahaesi yaratmaya çalışıyorlardı ilk hüsranları ÇEÇENİSTAN da başladı baktı gücü yetmedi bir avuç çeçenlere kafkas halkının savaşçılığına dayanamadı bölge deki otonom durumundaki ülkelere fitne sokup kendi halkından olmayan halka rus pasaport dağıtıp kendi vatadaşı olduğu nu iddia edip savaş ve bölgede ufak devletleri hakimiyetine almak onların doğal kaynaklarından ve gücünden yararlanmaktı işte bunları bilen gürcistan buna boyun eymedi ve savaşmak zorunda kaldı bu savaş maalesef GÜNEY OSETYA ve GÜRCÜ halkına acı , ölüm, yokluk getirdi .
Halbuki bu halklar yüz yıllarca beraber içiçe yaşamış akrabalık bağları kurmuş kız alıp vermişlerdir hiç bir sorun yaşamamışlardır ne olduda bu halklar düşman oldular bu iki ülke düşman olmuştur tabiki işin içinde birilerinin çıkarlarına bazı şeyler ters düştü bu halledilmeliydi bunu içi canlar alınmalı gerekirse ocaklar yıkılmalıydı önemli olan süper güçlerin hep güçlü olmasıdır sayılıp saygı duyulup boyun eyilmeliydi.
RUSYA nın amacı bölgedeki gücünü ve gelirini artırmak AZERBAYCAN,GÜRCİSTAN,TÜRKİYE (bakü,ceyhan) petrol boru hattı , taşımacılık ve tren hattının da temelinin atılması Rusya nın gelirinin düşmesi bölgede sözünün geçmediğini anlayan RUSYA nın çılgına dönmesine yetti ve sonra otonom olan G.OSETYA yı kullanarak GÜRCİSTAN ın iç meselesine karışıp kargaşa yaratıp savaş çıkmasına zemin hazırlamıştır .
çııÖÖçşKafkaslar'da savaş
Yaklaşık bir yıldır korkulan savaş senaryosu gerçeğe döndü. Gürcü tankları, tek taraflı bağımsızlık ilan eden Güney Osetya'nın başkentine girince Rus jetleri de Gürcistan'ı bombaladı. Bin 400 kişinin öldüğünden endişe ediliyor..
FPRIVATE "TYPE=PICT;ALT="
Gürcistan'ın Güney Osetya özerk bölgesinde ayrılıkçı güçler ve Gürcü askerler arasında yaklaşık bir haftadır süren çatışmalar perşembe akşamından itibaren farklı bir boyuta taşındı. Gürcüler ayrılıkçı güçlerin kendi köylerini bombaladıklarını söyleyerek karşı taaruza geçti. Güney Osetya'ya karşı "Anayasal Düzeni Yeniden Sağlama Operasyonu" başlatan Gürcistan ülkede seferberlik ilan etti. Gürcü tankları ve savaş uçakları Güney Osetya'nın başkenti Tshinvali'ye girdi. Gürcistan Başbakanı Lado Gurgenidze yedek askerlerin ve gönüllülerin silah altına toplanması emri verdi. İki birlik çatışma bölgesine gönderildi. Rus haber ajansı RIA Novosti, Gürcistan birliklerinin düzenlediği bombardımanda 12 Rus Barış Gücü askerinin öldüğünü 150 askerin yaralandığını ileri sürdü. Gürcü operasyonuna Rusya'nın tepkisi hava bombardımanı ve zırhlı birliklerin bölgeye gönderilmesi oldu. Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev, Rus vatandaşlarının ölümlerinden sorumlu olanların cezasız bırakılmayacağı açıkladı. Rusya Başbakanı Vladimir Putin de Gürcistan'ın bu adımının karşılıksız kalmayacağını söyledi ve "Gerçek savaş şimdi başladı" diye konuştu. Güney Osetyalı yetkililer saldırıda ölenlerin sayısının bin 400'ü bulduğunu, onlarca da Rus askerinin yaralandığını söyledi. Yaşananları "etnik temizlik" olarak nitelendirdiler... Sabah saatlerinden itibaren iki SU- 24 tipi Rus savaş uçağı Gürcü hedefleri vurmaya başladı. Rus ordusuna ait yaklaşık 150 tank sınırdan Güney Osetya'ya girdi. 9 Rus jeti Rus tanklarına destek vermek için Gürcü hava sahasına girdi. Gürcistan'ın başkenti Tiflis yakınlarındaki Vaziani askeri hava üssünü ve Güney Osetya'da Kareli kentindeki polis merkezini de bombaladı.
POTİ LİMANI BOMBALANDI
Gürcistan dün TSİ ile 14.00'te sivillerin çatışma bölgesinden uzaklaşmasına olanak tanımak için 3 saat süreli ateşkes ilan ettiğini açıkladı. ABD'nin desteklediği Gürcistan Cumhurbaşkanı Mikhail Saakaşvili 9 Rus uçağından 4'ünün düşürüldüğünü ifade etti. Saakaşvili akşam saatlerinde yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında ise, "Güney Osetya bölgesini Cava kenti dışında denetim altına aldıklarını açıkladı. Öte yandan dün akşam saatlerinde Rus zırhlı birliklerinin Tshinvali'nin kuzey banliyölerine ulaştığı bildirildi. Tshinvali'de şiddetli çatışmaların çıktığı belirtilirken, Gürcistan'ın ABD'den yardım istediği de gelen haberler arasında. Gürcistan Güvenlik Konseyi dün geç saatlerde Rus uçaklarının Poti limanını bombaladığını açıkladı. Bu arada Gürcistan hükümeti, Irak'ta görev yapan bin kadar askerini geri çekerek Gürcistan'da konuşlandırmaya karar verdi. Çatışma üzerine BM Güvenlik Konseyi olağanüstü toplandı.
SAAKAŞVİLİ: Rus bombardımanı altındayız. Özellikle sivil nüfus hedef alınıyor. Rusya topraklarımızda savaş halinde
MEDVEDEV: Ölümlerin cezasız kalmasına izin vermeyeceğiz. Sorumlular hak ettiği cezayı çekecek
çııÖÖçşABD'nin, Gürcistan krizi konusunda geçen hafta NATO'ya yaptığı "olağanüstü toplantı" çağrısı üzerine 19 Ağustos 2008 tarihinde NATO üyesi ülkelerin Dışişleri Bakanları Gürcistan krizini görüşmek üzere olağanüstü bir toplantı yapacak. Brüksel’de yapılacak toplantıya ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice'nin da katılması gündemde. Toplantıda genel olarak kriz ve NATO’nun Gürcistan ile ilgili bazı kararlar alması beklenmektedir. Özellikle bu toplantıda Gürcistan’ın, 2008 Aralık ayında yapılacak NATO Konseyi toplantısında Üyelik Eylem Planı’na dâhil edilmesi sözkonusu olabilecektir. Hatırlanacak olursa Nisan ayında Budapeşte’de yapılan NATO toplantısında ABD’nin çok istemesine rağmen Almanya ve Fransa’nın Rusya’yı incitmemek ve karşısına almamak için Gürcistan ve Ukrayna’nın isteklerine sırt çevrilmişti. Oysa şimdi Almanya Başbakanı Angela Merkel’in Gürcistan NATO üyesi olacak sözleriyle toplantının önemi daha da artmıştır.
AB ve ABD ile beraber NATO’da bu savaşla beraber Rusya karşısında oldukça kötü bir sınav vermiş ve mevzi kaybetmişlerdir. Bu mevzi sadece Kafkasya’dan ibaret değildir. Rusya ile karşı karşıya geldikleri her alanda Rusya’nın psikolojik üstünlüğünü hissedeceklerdir.
Gürcistan NATO üyesi değildir. Uzun bir süredir NATO’ya girmek isteyen Gürcistan’a son Nisan ayındaki Budapeşte zirvesinde NATO kapısı biraz aralanmış ama üyelik için fazla da cesaret verilmemişti. Gürcistan’ın NATO üyeliği ABD tarafından desteklenirken Almanya ve Fransa tarafından bu konuya ihtiyatlı yaklaşılmıştır. Biz yıllardır yaptığımız değerlendirmelerde bu hususun altını çizmekteydik. NATO sınır sorunları olan hiçbir ülkeyi içine almaz. Hele bu sorunlar Rusya ile ilgiliyse durum daha da zorlaşır. NATO hiçbir zaman Gürcistan’ı koruma sözü vermemiştir. Hatta üyelik perspekitifini de tam olarak sağlamamıştır. Ancak kamuoyuna öyle bir hava verilmişti ki, sanki Gürcistan NATO koruması altındadır gibi bir hava estirilmiştir. Şimdi tüm bunların savaş esnasında sadece “havadan” ibaret olduğu anlaşılmıştır. Ancak savaştan sonra bu tutumun değişmiş olduğuna tanıklık etmekteyiz. Özellikle Almanya Başbakanı Angela Merkel’in tavır değişikliği önemlidir. Zira Merkel 17 Ağustos’ta Tiflis’e yaptığı ziyaret esnasında bir açıklama yaparak Gürcistan’ın bir an önce NATO üyesi olması gerektiği ifade edilmiş ve Almanya’nın bu konuda Gürcistan’a yardımcı olacağını açıklamıştır.